Keputusan kerajaan untuk menubuhkan sebuah jawatankuasa khas bagi menyiasat dakwaan yang melibatkan Ketua Pesuruhjaya Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM), Tan Sri Azam Baki, menimbulkan kebimbangan serius apabila dilihat dalam konteks sejarah institusi negara sejak kebelakangan ini.
Dari segi substansi dan struktur, jawatankuasa khas yang ditubuhkan kini amat menyerupai pasukan petugas pelbagai agensi yang dibentuk pada tahun 2015 bagi menyiasat skandal 1MDB yang dikaitkan dengan bekas Perdana Menteri Najib Razak. Pasukan petugas terdahulu itu turut melibatkan Peguam Negara sebagai salah seorang anggota utama.
Hasil daripada pengaturan tersebut kini sudah diketahui umum. Pasukan petugas berkenaan dilihat secara meluas sebagai tidak berkesan dan akhirnya menjadi kegagalan besar, runtuh dalam kontroversi, campur tangan institusi, serta kehilangan keyakinan awam. Bukannya meningkatkan kredibiliti, komposisinya telah menjejaskan kepercayaan terhadap integriti proses siasatan.
Atas sebab inilah, penyertaan Peguam Negara sebagai ketua atau anggota jawatankuasa semasa menimbulkan kebimbangan yang mendalam. Pengalaman tahun 2015 menunjukkan bahawa pengaturan sedemikian mewujudkan masalah persepsi yang ketara, khususnya apabila pejabat yang sama akhirnya mempunyai budi bicara pendakwaan.
Keyakinan awam terhadap mana-mana siasatan berkaitan dakwaan salah laku yang serius bergantung bukan sahaja kepada kebebasan sebenar, tetapi juga kepada persepsi kebebasan tersebut. Sesebuah jawatankuasa tidak dapat memperoleh legitimasi jika anggotanya dilihat mempunyai kaitan institusi dengan sistem yang sedang disiasat.
Pengajaran daripada pasukan petugas 1MDB adalah jelas: badan penyiasat yang ditugaskan untuk meneliti perkara berkepentingan nasional mesti terdiri daripada individu yang bebas dan dilihat bebas.
Tanpa perlindungan asas ini, proses berkenaan berisiko dianggap sekadar satu usaha institusi yang tidak mempunyai kredibiliti.
Jawatankuasa semasa, dalam bentuknya sekarang, berisiko mengulangi kelemahan struktur yang sama seperti pasukan petugas terdahulu. Hal ini amat membimbangkan memandangkan keseriusan dakwaan yang terlibat serta implikasinya terhadap kepercayaan awam terhadap institusi tadbir urus.
Jika kerajaan benar-benar komited terhadap ketelusan dan kebertanggungjawaban, ia mesti memastikan bahawa sebarang mekanisme siasatan yang ditubuhkan mencerminkan kebebasan institusi yang sebenar, dan bukannya mengulangi model yang pernah gagal.
Dalam keadaan ini, anggota utama mana-mana jawatankuasa yang menyiasat dakwaan tersebut mestilah individu yang tidak mempunyai kepentingan institusi secara langsung terhadap hasil siasatan.
Jika kerajaan benar-benar menghargai integriti serta komitmen awamnya untuk memerangi rasuah tanpa takut atau pilih kasih, maka ia mesti membuktikan tekad tersebut melalui tindakan yang konkrit.
Sehubungan itu, saya menyokong dan mengulangi gesaan yang dibuat oleh Wong Chen agar Tengku Maimun Tuan Mat dilantik untuk mempengerusikan sebuah jawatankuasa bebas bagi menyiasat dakwaan serius ini.
Beliau diakui oleh sebahagian besar rakyat Malaysia sebagai mempunyai kelayakan yang cemerlang, integriti yang tidak diragui, serta rekod kebebasan yang terbukti. Penglibatan beliau akan serta-merta meningkatkan kredibiliti, keyakinan awam, dan legitimasi proses siasatan.
Akhirnya, dalam perkara yang begitu penting kepada negara, keadilan bukan sahaja mesti dilaksanakan, tetapi juga mesti jelas dan nyata dilihat dilaksanakan tanpa sebarang keraguan.
Teresa Kok