Saya ingin mengucapkan tahniah kepada SUHAKAM yang telah menjalankan siasatan dan membentangkan laporan yang menyeluruh terhadap isu tempat tahanan di bawah PDRM, Jabatan Penjara, Jabatan Imigresen, rumah pemulihan akhlak insani Bukit Beruntung dan lain, yang terkandung dalam Bab 3 dalam Laporan SUHAKAM 2023.
Saya ingin membangkitkan 4 isu utama yang terkandung dalam Laporan SUHAKAM 2023:
1. Fasiliti dan Bangunan Pusat Tahanan yang Uzur dan Daif
Fasiliti dan bangunan pusat tahanan dan penjara yang uzur bukan sahaja menjejaskan kebajikan dan Kesihatan banduan, malah ia menambah beban kerja anggota penguatkuasa. Ia juga telah menjadi punca kepada penularan penyakit berjangkit di kalangan OKT, banduan dan penjawat awam yang bertugas.
Saya amat terkilan apabila membaca bahawa sehingga hari ini masih terdapat enam penjara yang menggunakan sistem ‘bucket’. Institusi penjara kita yang masih bergantung kepada sistem sanitasi yang ketinggalan zaman memang akan menjejaskan kesihatan banduan dan penjawat awam di penjara.
Mukasurat ke-199 dalam Laporan SUHAKAM 2023 menyatakan Lokap Balai Polis Miri dan Lokap Balai Polis Papar berada dalam keadaan yang terlalu uzur dan tidak selamat diduduki.
Saya berharap Kementerian Dalam Negeri memandang serius terhadap syor SUHAKAM untuk mencari alternatif lain bagi penempatan anggota yang bertugas dan OKT yang ditahan di kedua-dua lokap balai tersebut.
2. Kekurangan Kakitangan di Pusat-pusat Tahanan
SUHAKAM turut melaporkan beban kerja yang melampau di pusat-pusat tahanan agensi-agensi penguatkuasa tersebut. Ini termasuk terdapat penjara yang hanya mempunyai dua atau tiga warden untuk menyelia satu blok yang menempatkan lebih 800 orang banduan. Keadaan ini membawa tekanan kerja dan tekanan jiwa yang amat serius di kalangan pegawai penjara, sehingga wujudnya kegananasan dan kekerasan terhadap banduan.
Saya menyeru kerajaan mengisi masalah kekurangan penjawat awam di IPD atau balai polis untuk memastikan kawalan keselamatan awam dapat dilaksanakan dengan lebih efisien.
3. Kesesakan dalam Pusat-pusat Tahanan
Kesesakan dalam penjara dan pusat tahanan juga menyumbang kepada penularan masalah kesihatan seperti scabies, batuk kering(tuberculosis), dan penyakit berjangkit lain di dalam penjara.
Kesesakan ini berpunca daripada bilangan kes jenayah yang meningkat baik dalam proses siasatan polis mahupun dalam perjalanan kes di mahkamah.
4. Masalah Proses Perundangan Menyumbang Kepada Kesesakan Pusat Tahanan
SUHAKAM mendapati keperluan untuk mewujudkan prosedur baharu bagi banduan atau tahanan yang ditumpangkan di lokap polis untuk proses perbicaraan atau sebagainya. Pihak berkuasa yang menggunakan lokap balai polis sebagai tempat tahanan sementara perlu mengemukakan dokumen atau slip kesihatan seseorang banduan atau tahanan yang menerangkan latar belakang kesihatan banduan yang menumpang di lokap polis, bagi memastikan keselamatan dan kesihatan anggota dan OKT di lokap polis.
Banduan Reman Yang Terlalu Ramai
SUHAKAM mendapati bahawa sebilangan besar penghuni di institusi penjara pada masa ini adalah tahanan reman. Kesesakan di blok tahanan reman telah menyebabkan tahanan terpaksa duduk dalam keadaan yang sempit dan terbatas.
Perbicaraan mahkamah yang panjang juga telah menyumbang kepada kesesakan tahanan reman ini. Aktiviti yang kurang disediakan kepada tahanan reman menyebabkan ramai di antara mereka terpaksa duduk di dalam sel penjara sahaja tanpa sebarang perkembangan kes.
Selain itu, bilangan tahanan reman yang terlampau ramai telah menyebabkan masalah penyeludupan artikel larangan semakin berleluasa, seperti telefon bimbit, dadah dan tembakau semasa pergerakan keluar masuk tahanan reman ke Mahkamah dan penjara.
Malaysia memerlukan strategi baharu untuk menangani masalah dadah dan jenayah. Jelas daripada laporan SUHAKAM bahawa pendekatan yang terlalu berorientasikan hukuman (punitive) bukan sahaja tidak berkesan, malah menyumbang kepada pelanggaran hak asasi manusia yang semakin meruncing.
5. Keadaan Pusat Tahanan di Jabatan Imigresen Malaysia Melanggar Hak Asasi Manusia
i) Alatan Kebersihan diri yang terhad
SUHAKAM mendapati bahawa kebanyakan tahanan di depot imigresen tidak dibekalkan dengan peralatan kebersihan diri seperti sabun mandi, ubat gigi dan berus gigi secara berterusan, dan tahanan hanya boleh membeli barangan tersebut dengan duit yang diberikan oleh keluarga sewaktu perjumpaan.
Saya menyeru KDN boleh menyahut seruan SUHAKAM untuk menyediakan peruntukan yang mencukupi bagi memastikan bekalan peralatan kebersihan sentiasa tersedia demi mengurangkan risiko penularan penyakit berjangkit.
ii) UNHCR tidak diberikan akses ke Depot Imigresen
SUHAKAM mendapati bahawa UNHCR tidak diberikan akses ke depot imigresen untuk menjalankan proses pengesahan untuk menentukan status pelarian seseorang tahanan, antara sebabnya ialah isu pembebasan pelarian berstatus UNCHR yang disabitkan dengan jenayah, kad pelarian palsu dan peranan UNCHR dalam menguruskan pelarian di Malaysia.
Saya menyeru Jabatan Imigresen Malaysia menerima syor SUHAKAM untuk membenarkan akses UNHCR ke depot-depot imigresen bagi menjalankan proses pengesahan dan penentuan status pelarian dan pencari suaka yang sah, untuk memastikan tahanan yang berstatus pelarian dan merupakan pencari suaka tidak ditahan sewenangnya-wenangnya oleh pihak berkuasa.
Kerajaan haruslah mengambil pendekatan yang hoslistik untuk mengekalkan kerjasama berterusan di antara UNHCR dan KDN dan memastikan hak pelarian dan mengurangkan kesesakan di dalam d epot imigresen.
RUMUSAN
Sebagai rumusan, saya menyeru penempatan sementara di rumah pengantara, atau pusat pemulihan perlu diperluaskan dengan bekerjasama dengan NGO yang mempunyai kepakaran dan pengalaman kaunseling dalam penjenayah, dan juga syarikat swasta yang sudi menerima OKT dan banduan.
Saya menyeru kerajaan menerima syor SUHAKAM agar alternatif kepada penahanan reman dikaji dan dikuatkuasa dengan segera bagi mengatasi masalah kesesakan di penjara, dan juga akan membantu PDRM dan mahkamah dalam mengurangkan kes tertunggak dan tekanan terhadap sistem keadilan.
Akhirnya, saya juga ingin tanya pihak Kerajaan, kenapakah Laporan SUHAKAM 2023 baru dibentangkan di Parlimen dalam bulan Julai 2025, sekarang? Sebenarnya, ahli-ahli Parlimen sepatutnya membahas Laporan SUHAKAM 2024 sekarang. Kelewatan pembentangan laporan SUHAKAM mungkin menjadikan perbahasan kita sia-sia sahaja kerana banyak isu yang terkandung dalam laporan ini mungkin telah menjadi “outdated” dan tidak tepat lagi.
Teresa Kok
Ahli Parlimen Seputeh